Jak wychować narcyza? Toksyczne pułapki „ślepej miłości” i bezkrytycznego uwielbienia.

Wielu rodziców robi to każdego dnia. Wychodzą z siebie, żeby dać dziecku wszystko, czego sami nie mieli. Kupują najdroższe zabawki, zapisują na trzy języki obce, a kiedy maluch wraca z przedszkola, powtarzają mu jak mantrę: „Jesteś wyjątkowy”, „Jesteś najlepszy”, „Możesz wszystko”.

Gratulacje. Być może właśnie – zupełnie nieświadomie – kładzione są fundamenty pod zachowania, które w przyszłości potwornie utrudnią temu dziecku budowanie zdrowych relacji.

Cieplarniane warunki dla toksycznego ego

Większość z nas myśli, że narcyza wychowuje się wyłącznie chłodem, surowością i emocjonalnym odrzuceniem. To prawda – traumy i nierealne wymagania to jedna z dróg, która często rodzi tzw. narcyza ukrytego (wrażliwego), karmiącego się wewnętrznym wstydem. Ale istnieje też druga, zupełnie pomijana ścieżka.

Narcyza wielkościowego kształtuje się często z „przede wszystkim miłości” – miłości ślepej, bezgranicznej i potwornie egoistycznej ze strony rodzica. W ten sposób, zupełnie nieświadomie, dzień po dniu zaburzamy zdrowy rozwój emocjonalny własnego dziecka, będąc głęboko przekonanym, że po prostu budujemy jego wysokie poczucie wartości. Tak naprawdę nadmierne idealizowanie, brak granic i wychowanie bez konsekwencji uniemożliwiają wykształcenie stabilnej osobowości.

Domowe bóstwo, które nie zna słowa „nie”

Wszystko zaczyna się od robienia z malucha domowego bóstwa, które nigdy nie poznaje smaku słowa „nie”. Kiedy bije inne dzieci w piaskownicy, rodzice tłumaczą, że „ono tylko wyraża siebie”. Kiedy krzyczy na ekspedientkę w sklepie, śmieją się, że „ma silny charakter”.

Dziecko szybko zaczyna wierzyć, że świat jest restauracją, w której wszyscy inni są kelnerami powołanymi do spełniania jego zachcianek.

Kiedy taki człowiek dorośnie i usłyszy pierwsze w życiu stanowcze „nie” od szefa, partnerki czy partnera – sztucznie nadmuchane ego rozpadnie się na kawałki. A wtedy, w akcie desperackiej obrony, taki dorosły może zacząć niszczyć każdego, kto ośmielił się podważyć jego iluzoryczną boskość.

Tresura do bycia idealnym

Kolejnym krokiem w tej toksycznej tresurze jest chwalenie dziecka za to, kim rzekomo jest, a nie za to, co faktycznie robi. Słysząc bez przerwy: „Ojej, jaki jesteś śliczny!”, „Jesteś najmądrzejsza na świecie!”, młody człowiek nie dostaje realnego wsparcia. Zamiast chwalić wysiłek, włożoną pracę czy samą próbę podjęcia wyzwania, rodzic nagradza domniemaną wyższość dziecka nad resztą ludzkości.

To rodzi potworne równanie: brak sukcesu oznacza zero wartości.

Osoba z silnie narcystycznymi cechami często panicznie boi się porażki. Zdarza się, że zamiast się z nią zmierzyć, ucieka w zaprzeczanie, manipulację czy obwinianie innych. Byle tylko nikt nie zauważył, że pod maską bóstwa kryje się przerażone dziecko, któremu nigdy nie pozwolono na bycie po prostu przeciętnym. Zamiast stabilnego poczucia własnej wartości, dostaje wieczny głód zewnętrznych braw.

Dziecko jako trofeum i wykupiony spokój

Na to wszystko nakłada się kupowanie świętego spokoju i przelewanie na dziecko swoich własnych, niesniespełnionych ambicji. Największym grzechem bywa robienie z syna czy córki żywego trofeum. „Mój syn gra w tenisa”, „Moja córka wygrywa olimpiady” – chwalimy się nimi przed znajomymi jak nowym leasingiem na drogie auto.

W tym wszystkim przestajemy widzieć prawdziwego małego człowieka, a widzimy jedynie nasz przedłużony sukces. Z kolei w domu wciskamy mu w rękę tablet, żeby mieć święty spokój, bo przecież „ciężko pracujemy na jego przyszłość”. Dziecko podświadomie czuje tę transakcję: „Mamo, tato, kochacie mnie tylko wtedy, gdy błyszczę i nie sprawiam kłopotów”.

Bilans zysków i strat

Kiedy patrzysz na dorosłego, bezwzględnego narcyza lub wyrachowaną narcyzkę – ludzi, którzy idą po trupach do celu, manipulują partnerami i nie potrafią uronić ani jednej autentycznej łzy nad czyimś nieszczęściem – pamiętaj, że oni nie wzięli się znikąd.

Nikt nie rodzi się z gotową osobowością. Kształtuje ją wiele czynników – od temperamentu i genetyki, po środowisko. Rodzice mają ogromny wpływ, ale nie są jedynym elementem tej układanki. Dlatego warto przyglądać się własnym metodom wychowawczym, zanim nieświadomie utrwalimy u dziecka przekonanie, że świat istnieje tylko po to, by spełniać jego oczekiwania.

Wychowanie to nie jest nieustanny festiwal braw i głaskania po głowie. To nauka radzenia sobie z frustracją, przyjmowania przegranej i szacunku do granic innych ludzi. Jeśli nie nauczymy dziecka empatii i odpowiedzialności, możemy – zupełnie nieświadomie – wypuścić w świat kolejną osobę, która zamiast budować relacje, będzie je po prostu konsumować.

– Marlena Waśko – trenerka mentalna